Deri ve Saç Yolmanın Psikolojik Anlamı

Deri ve Saç Yolmanın Psikolojik Anlamı

Bedenin Sessiz Çığlığı: Deri ve Saç Yolma Davranışının Altında Ne Yatıyor?Birçoğumuz stresli bir anımızda farkında olmadan tırnak etlerimizle oynar, saçımızın bir tutamını parmağımıza dolar ya da yüzümüzdeki ufacık bir pürüzü koparırken buluruz kendimizi. Ancak bu davranış, kanamaya, yara izlerine ve saçsız bölgelere yol açacak kadar şiddetlendiğinde (klinik adıyla dermatillomani ve trikotillomani), ortada basit bir alışkanlıktan çok daha fazlası vardır. Psikoterapi odasında bu tabloyla oldukça sık karşılaşıyoruz ve toplumdaki yaygın inancın aksine, bu durum bir "iradesizlik" veya "zayıflık" değildir. Aksine, regüle edilemeyen yoğun duygularla başa çıkmak için sistemin bulduğu, otonom ama oldukça yorucu bir hayatta kalma çabasıdır.Peki, insan neden kendine acı veren bir eylemi tekrar tekrar yapar?Cevap, duygusal acıdan kaçınma ihtiyacında gizlidir. Zihin; yoğun kaygı, suçluluk, utanç veya derin bir boşluk hissiyle baş başa kaldığında, sinir sistemi aşırı uyarılır. Bedensel bir acı yaratmak, dikkati aniden, karmaşık iç dünyadan alıp somut, kontrol edilebilir ve sınırları belli olan fiziksel bir noktaya odaklar. Saç telini çekmek veya bir yara kabuğunu koparmak, adeta düdüklü tencerenin ventilinden çıkan o anlık, basıncı düşüren buhar gibidir. Eylemin hemen ardından gelen saniyelik rahatlama hissi, bu döngünün pekişmesine neden olur. Ancak hemen sonrasında, sahneye çok daha ağır bir utanç ve suçluluk duygusu girer.Şema Terapi merceğinden baktığımızda, bu döngünün köklerinde genellikle "Kusurluluk" ve "Utanç" şemalarının aktifleştiğini görürüz. İç dünyamızda bize sürekli yetersiz, hatalı ya da sevilmez olduğumuzu fısıldayan acımasız bir ses vardır; biz buna "Cezalandırıcı Ebeveyn" modu diyoruz. Bu ses içeride o kadar yargılayıcıdır ki, içimizdeki o küçük, korkmuş "İncinebilir Çocuk" kendini yatıştırmak için çaresizce bedene yönelir. Aslında koparılan o saç teli veya kanatılan o pürüz, bedendeki bir kusuru düzeltme illüzyonu üzerinden, ruhumuzdaki "kusurlu" hissettiğimiz parçaları söküp atma girişimidir. İfade edilemeyen öfke ve stres dışarıya değil, kişinin kendi bedenine yöneltilir.Bu döngüyü kırmanın yolu, kendimizle irade savaşları vermek veya bedene küsmek değildir. İyileşme, o eylemin ardındaki İncinebilir Çocuğun ihtiyacını görmekle başlar. Atak sonrasında aynaya bakıp kendinize kızmak yerine, kanayan veya zarar gören o bölgeye şefkatle fiziksel bir bakım vermek (kremlenmek, nazikçe temizlemek), bedene "Sana zarar verdim ama şimdi buradayım ve seninle ilgileniyorum" demenin en somut yoludur.O eli saçınıza veya yüzünüze götüren şeyin, içinizdeki derin yatışma ihtiyacı olduğunu fark etmek, bu sessiz çığlığı duyup şefkatle karşılık vermenin ilk adımıdır.Kaynakça: * Young, J. E., Klosko, J. S. & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide. Guilford Press. * Penzel, F. (2003). The Hair-Pulling Problem: A Complete Guide to Trichotillomania. Oxford University Press. * Neff, K. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. William Morrow. * Woods, D. W. & Houghton, D. C. (2014). Diagnosis, evaluation, and management of trichotillomania. Psychiatric Clinics of North America, 37(3), 301-317.