Bedenin Hatırladıkları

İnsan zihni unutmada sandığından daha başarılıdır. Yaşanan birçok olayın ayrıntıları zamanla silinir; tarihler, mekânlar, söylenen sözler belirsizleşir. Fakat unutulan her şey gerçekten kaybolmaz. Bazen hatırlamayan zihin olur, hatırlayan ise bedendir.

Hiç beklemediğiniz bir anda boğazınız düğümlendi mi? Önemli bir görüşmeden önce midenizde tarif edemediğiniz bir ağrı hissettiniz mi? Doktorların yaptığı tetkikler normal olduğu hâlde baş ağrılarınız, çarpıntınız ya da nefes darlığınız devam etti mi?

Bu deneyimler çoğu zaman kişiyi iki arada bırakır. Bir yandan bedeninde gerçek bir sıkıntı hisseder, diğer yandan "Her şey normal görünüyor." cümlesini duyar. Oysa normal çıkan tetkikler, yaşanan sıkıntının gerçek olmadığı anlamına gelmez. Ruhsal acı da bedensel acı kadar gerçektir; yalnızca farklı bir dil konuşur.

Psikodinamik yaklaşım, beden ile zihni birbirinden bağımsız iki yapı olarak görmez. Duyguların ifade edilemediği, düşüncelerin söze dökülemediği ya da yaşantıların anlamlandırılamadığı zamanlarda beden devreye girebilir. Çünkü insan yalnızca konuşarak değil, bedeniyle de anlatır.

Bebeklik dönemini düşünelim. Bir bebek konuşamaz; açlığını, korkusunu, rahatsızlığını ya da yalnızlığını bedeniyle ifade eder. Ağlar, huzursuzlanır, kasılır ya da gevşer. Hayatın ilk yıllarında beden, ruhsal dünyanın en önemli anlatıcısıdır. Zamanla sözcükler gelişir ve duygular giderek kelimelerle ifade edilmeye başlanır. Ancak her duygu kolayca dile gelemez. Bazıları fazla acı vericidir, bazıları çocuklukta karşılık bulmamıştır, bazıları ise hissedilmesi bile tehlikeli öğrenilmiştir.

İşte tam da bu noktada beden yeniden konuşmaya başlayabilir.

Yoğun kaygı yaşayan birinin göğsünde sıkışma hissetmesi yalnızca biyolojik bir tepki değildir; bazen yıllardır taşınan bir tehdit algısının da yansımasıdır. Sürekli mide sorunları yaşayan bir kişi, yaşamında "hazmedemediği" deneyimlerle karşı karşıya olabilir. Elbette her fiziksel belirti psikolojik nedenlerle açıklanamaz. Organik hastalıkların mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Ancak tıbbi olarak açıklanamayan ya da stresle belirgin şekilde artan belirtiler, kişinin iç dünyasına açılan önemli bir kapı olabilir.

Psikosomatik belirtiler çoğu zaman "abartmak", "kuruntu yapmak" ya da "her şeyi kafaya takmak" şeklinde yanlış anlaşılır. Oysa burada yaşanan şey bilinçli bir tercih değildir. Kimse baş ağrısı çekmeyi, nefes almakta zorlanmayı ya da sürekli mide ağrısıyla yaşamayı seçmez. Bu belirtiler, çoğu zaman ifade edilemeyen duyguların bedensel karşılığıdır.

Çocukluk yıllarında duygularına alan açılmayan bireyler, yetişkinlikte ne hissettiklerini anlamakta zorlanabilirler. "İyiyim." demek kolaydır; ama gerçekten üzgün mü, öfkeli mi, kırgın mı, hayal kırıklığına mı uğramış olduğunu ayırt etmek güçleşebilir. Duygunun adı konulamadığında ise beden onu kendi diliyle anlatmaya çalışabilir.

Psikodinamik psikoterapide beden yalnızca bir belirti kaynağı olarak değil, kişinin yaşam öyküsünün bir parçası olarak ele alınır. Belirtinin ne zaman başladığı, hangi dönemlerde arttığı, hangi ilişkilerle birlikte ortaya çıktığı ya da hangi duyguların ardından yoğunlaştığı önemlidir. Çünkü bazen beden, kişinin kendisinin bile henüz fark etmediği bir gerçeği çoktan dile getirmeye başlamıştır.

Ruhsal yaşamın en dikkat çekici özelliklerinden biri, bastırılanın tamamen ortadan kaybolmamasıdır. Konuşulmayan, yas tutulmayan, ifade edilmeyen ya da düşünülmekten kaçınılan yaşantılar farklı yollarla geri dönebilir. Kimi zaman rüyalarda, kimi zaman ilişkilerde, kimi zaman ise bedensel belirtiler aracılığıyla…

Bu nedenle psikoterapi yalnızca belirtileri azaltmaya çalışan bir süreç değildir. Aynı zamanda bedenin anlatmaya çalıştığı hikâyeyi anlamaya yönelik bir yolculuktur. İnsan, duygularına kelimeler bulabildikçe bedenin yükü de zamanla hafifleyebilir. Çünkü söze dönüşen birçok duygu, artık bedende taşınmak zorunda kalmaz.