Kaygı, zihnimize ve bedenimize ne yapar?

Bedende ne olur?

Sempatik sinir sistemi, yani savaş–kaç–don tepkisi etkinleşir:

• Kalp daha hızlı çarpar, tansiyon yükselebilir.
• Solunum hızlanır ve yüzeyselleşir; nefes yetmiyormuş gibi hissedilebilir.
• Terleme, titreme, baş dönmesi, ağız kuruluğu gelişebilir.
• Kaslar gerilir; özellikle çene, boyun, omuz ve göğüs bölgesinde ağrı olabilir.
• Sindirim yavaşlayabilir; bulantı, karın ağrısı, ishal veya tuvalet ihtiyacı oluşabilir.
• Uyku bozulabilir ve kişi huzursuzlaşabilir. 

Bu belirtiler bedenin hızlı hareket etmeye hazırlanmasının sonucudur. Ancak ortada fiziksel bir tehlike olmadığında, kişi bu enerjiyi “boşaltamaz” ve yaşanan duyumlar korkutucu hale gelebilir.

Zihinde ne olur?

Dikkat daralır ve zihin tehlike aramaya başlar:

• “Ya kötü bir şey olursa?” düşünceleri artar.
• En olumsuz ihtimaller daha gerçekçi görünür.
• Konsantrasyon, karar verme ve hatırlama zorlaşabilir.
• Zihin boşalmış gibi hissedilebilir.
• Kişi bedensel duyumlarını sürekli kontrol edebilir.
• Kaçınma, erteleme, güvence arama veya kontrol etme davranışları artabilir. 

Böylece bir kaygı döngüsü oluşabilir:

Tehdit düşüncesi →artan  bedensel uyaranlar → belirtileri tehlikeli yorumlama → daha fazla kaygı.

Psikodinamik açıdan

Kaygı bazen zihnin kabul etmekte zorlandığı bir duygu, arzu, öfke, suçluluk, ayrılık korkusu veya iç çatışma yaklaşırken ortaya çıkan bir içsel huzursuzluk halidir. Ego bu kaygıyı azaltmak için bastırma, kaçınma, yansıtma, entelektüelleştirme ya da kontrol etme gibi bilinçdışı savunma mekanizmalarına başvurabilir.

Kaygı orta düzeydeyse kişi duygusunu düşünüp anlamlandırabilir. Çok yükselirse düşünme kapasitesi azalır; kişi daha ilkel savunmalara, bedenselleştirmeye veya dürtüsel tepkilere yönelebilir.

Ani ve yeni başlayan göğüs ağrısı, bayılma, belirgin nefes darlığı ya da alışılmadık fiziksel belirtiler yalnızca kaygıya bağlanmamalı; tıbbi değerlendirme gerekebilir. Düzenli kaygı günlük yaşamı, uykuyu veya işlevselliği bozuyorsa profesyonel destek alınması önerilir.