Hep Daha Fazlasını İstemek

Deniz Beren Kılıçlı
Genel
22 Görüntülenme
Hep Daha Fazlasını İstemek

Hep Daha Fazlasını İstemek: Bu Çabanın Altında Ne Var?

Hayatımızın bazı dönemlerinde kendimizi sürekli daha fazlasını isterken bulabiliriz. Bir şeylerin iyiye gittiğini gördüğümüzde daha da iyi olmasını isteriz. Bir başarı elde ettiğimizde, henüz o başarının mutluluğunu yaşayamadan kendimize yeni hedefler koyarız. Birini sevdiğimizde ise sevgimizi yalnızca sözlerle değil, davranışlarımızla, küçük detaylarla ve gösterdiğimiz özenle de hissettirmeye çalışırız. Aslında bütün bunlar oldukça insani. Gelişmek istemek, çabalamak, sevmek ve sevgimizi göstermek yaşamın değerli parçalarıdır.

Peki, ne zaman daha fazlasını istemek bizi geliştiren bir özellik olmaktan çıkıp kendimizi yorduğumuz bir döngüye dönüşür?

Belki de burada üzerinde durmamız gereken şey, ne kadar çabaladığımızdan çok, neden çabaladığımızdır.

1. Olduğumuz Kişi ile Olmamız Gerektiğini Düşündüğümüz Kişi Arasındaki Fark

Psikolojide Benlik Uyuşmazlığı Teorisi, kişinin gerçekte kendisini nasıl gördüğü ile olmak istediği ya da olması gerektiğini düşündüğü kişi arasındaki farklılıkların duygusal zorlanmalara yol açabileceğini açıklar. Bazen kendimizi olduğumuz halimizle değerlendirmek yerine, nasıl olmamız gerektiğine odaklanırız. Daha başarılı olmalıyım, daha anlayışlı olmalıyım, daha fazla emek vermeliyim, daha iyi sevmeliyim… Bu düşünceler zamanla farkında olmadan kendimize koyduğumuz kurallara dönüşebilir. Üstelik bu kurallar her zaman yalnızca bize ait olmayabilir. Başkalarının bizden ne beklediğini düşünmek, onların gözünde nasıl göründüğümüzü önemsemek ve kabul görmek istemek de bu sürecin bir parçası olabilir. Örneğin, sevgisini gösterirken oldukça verici olan bir kişi için bu davranış, içten gelen doğal bir sevgi dili olabilir. Ancak bazen bu davranışın altında, “Ne kadar çok verirsem o kadar değerli olurum” düşüncesi de bulunabilir. Burada önemli olan, gösterdiğimiz sevgiyi ya da çabayı yanlış olarak değerlendirmek değil; bu davranışların ne kadarının kendi isteğimizden, ne kadarının kabul görme ihtiyacımızdan beslendiğini fark edebilmektir.

2. Başardıkça Daha Fazlasını İstemek

Bir hedefimize ulaştığımızda mutlu oluruz. Ancak bazen bu mutluluk oldukça kısa sürer. Çünkü zihnimiz çoktan bir sonraki hedefi düşünmeye başlamıştır. Bir başarıyı fark ederiz ama hemen ardından daha iyisini yapabileceğimizi düşünürüz. Bir konuda ilerleme kaydederiz fakat bu kez başka bir alanda neden aynı ilerlemeyi gösteremediğimizi sorgularız. Psikolojide bu durum, koşula bağlı özdeğer kavramıyla ilişkilendirilebilir. Kişi kendi değerini başarılarına, performansına veya başkalarından aldığı onaya bağladığında, yeterli hissetmek için sürekli yeni bir şeyler başarması gerektiğini düşünebilir. Başarı, keyfini çıkarabildiğimiz bir deneyim olmaktan çıkıp kendimizi yeterli hissetmek için yerine getirmemiz gereken bir koşula dönüşebilir. Bazı insanlar için durmak, yavaşlamak ya da hiçbir şey yapmadan mevcut başarıyla kalabilmek bile huzursuzluk yaratabilir. Çünkü sürekli ilerlemeye alışmış bir zihin, durmayı bazen geride kalmakla eş tutabilir. Oysa bir sonraki hedefe ulaşmadan da bugün başardıklarımızın değerini görebilmek mümkündür.

3. Çok Sevmek, Çok Vermek ve Aynı Özeni Görmek İstemek

Hepimizin sevgiyi gösterme biçimi birbirinden farklıdır. Kimimiz sevgisini sözcüklerle ifade ederken kimimiz davranışlarıyla göstermeyi tercih eder. Sevdiğimiz kişinin ihtiyaçlarını düşünmek, küçük ayrıntıları hatırlamak, onun için emek vermek ve hayatını kolaylaştırmaya çalışmak da sevgimizi ifade etme yollarımızdan biridir. Ancak bazen çok vermenin beraberinde getirdiği, dile getirilmeyen bir beklenti olabilir. “Ben onun için bu kadar düşünüyorum, acaba o da beni aynı şekilde düşünüyor mu?” Bu beklenti, sevgimizin samimiyetsiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, insanın sevdiği kadar sevilmek, önem verdiği kadar önemsenmek ve gösterdiği özeni karşı taraftan da görmek istemesi oldukça anlaşılırdır. Fakat bazen ihtiyaçlarımızı doğrudan ifade etmek yerine daha fazla vermeyi tercih edebiliriz. Çünkü bir şeyler vermek bize daha kolay gelirken, bir başkasından sevgi, ilgi veya özen istemek kendimizi daha savunmasız hissettirebilir. İhtiyacımızı dile getirdiğimizde karşılanmama ihtimaliyle de yüzleşmemiz gerekir. Bu nedenle bazen farkında olmadan, almak istediğimiz sevgiyi daha fazla vererek anlatmaya çalışabiliriz. Burada kendimize sorabileceğimiz önemli bir soru vardır: “Ben sevgimi bu şekilde göstermeyi sevdiğim için mi veriyorum, yoksa aynı sevgiyi görebilmek için daha fazla vermem gerektiğini mi düşünüyorum?” Bu iki durum birbirinden farklıdır. Ve bu farkı görebilmek, ilişkilerimizde kendi ihtiyaçlarımızı daha açık ifade edebilmemize yardımcı olabilir.

4. Her Şeyin Daha İyi Olmasını İstemek

Daha fazlasını isteme hali yalnızca kişisel başarılarımızda veya ilişkilerimizde değil, başkalarının gelişimine eşlik ettiğimiz alanlarda da karşımıza çıkabilir. Örneğin, psikoterapi sürecinde bir danışanın yaşamındaki olumlu değişimleri görmek oldukça kıymetlidir. Bir alanda yaşanan gelişmenin diğer alanlara da yansımasını istemek, terapistin danışanın iyilik haline verdiği önemin bir parçası olabilir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır. Bir insanın değişimini desteklemek ile o değişimin hızını belirlemeye çalışmak aynı şey değildir. Her bireyin değişime hazır oluşu, duygusal ihtiyaçları, yaşam koşulları ve ilerleme hızı farklıdır. Bazen küçük görünen bir değişim, kişi için oldukça büyük bir adım olabilir. Ve o adımın yerleşmesi, kişinin kendi yaşamında anlam kazanması zaman gerektirebilir. Bu nedenle psikoterapide amaç, değişimi sürekli hızlandırmak değil; kişinin kendi hızında ilerleyebileceği güvenli bir alan oluşturmaktır. Çünkü değişim yalnızca ilerlemekle değil, bazen durabilmekle, fark edebilmekle ve kazanılanları içselleştirebilmekle de ilgilidir.

5. Peki, Olduğumuz Halimizle Kalabilmek Mümkün mü?

Belki de bütün bu çabanın içinde kendimize sormayı unuttuğumuz bir soru vardır: “Ben neden hep daha fazlasını yapmak zorundaymışım gibi hissediyorum?” Daha fazla başarmak, daha çok sevmek, daha çok vermek veya daha iyi olmak istemek tek başına değiştirilmesi gereken bir özellik değildir. Ancak bu isteklerin altında yetersiz kalma korkusu, kabul görme ihtiyacı veya durduğumuzda değerimizi kaybedeceğimize ilişkin bir düşünce varsa, kendimize biraz daha yakından bakmak anlamlı olabilir. Burada öz-şefkat ve koşulsuz kendini kabul etme kavramları önem kazanır. Öz-şefkat, zorlandığımızda kendimize de anlayış gösterebilmeyi; koşulsuz kendini kabul etme ise başarılarımızdan, hatalarımızdan veya başkalarının değerlendirmelerinden bağımsız olarak kendimizi bütünüyle değersizleştirmemeyi içerir. Bu, gelişmekten vazgeçmek veya çabalamayı bırakmak anlamına gelmez. Aksine, gelişmeye devam ederken kendimizi sürekli eksik hissetmek zorunda olmadığımızı öğrenmektir. Belki de zaman zaman kendimize şu soruları sorabiliriz:

  • Şu anda daha fazlasını istememin altında hangi ihtiyacım var?
  • Bir şeyleri gerçekten istediğim için mi yapıyorum, yoksa yapmadığımda kendimi yetersiz mi hissediyorum?
  • Başkalarına gösterdiğim anlayışı ve özeni kendime de gösterebiliyor muyum?
  • Bir başarı elde ettiğimde onun mutluluğunu yaşamaya kendime ne kadar izin veriyorum?
  • Sevgi görmek için sürekli bir şeyler yapmam gerektiğine mi inanıyorum?

Bu soruların amacı kendimizi yargılamak değil, kendimizi biraz daha iyi anlayabilmektir. Çünkü bazen değiştirmemiz gerektiğini düşündüğümüz bir özelliğimiz, aslında kendimizi ifade etme biçimimiz olabilir. Belki de ihtiyacımız olan şey daha az sevmek, daha az istemek veya daha az çabalamak değildir. Bütün bunları yaparken kendimizi de görebilmek, ihtiyaçlarımızı fark edebilmek ve olduğumuz halimizle de değerli olduğumuzu hatırlayabilmektir. Ve belki de en önemlisi, bir sonraki başarıya, bir sonraki adıma veya bir başkasının onayına ihtiyaç duymadan kendimize şunu söyleyebilmektir: “Daha fazlasını isteyebilirim. Ama şu an olduğum halim de yeterli.”

Kaynakça

  1. Higgins, E. T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319–340. https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319
  2. Crocker, J., & Wolfe, C. T. (2001). Contingencies of self-worth. Psychological Review, 108(3), 593–623. https://doi.org/10.1037/0033-295X.108.3.593
  3. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
  4. Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101. https://doi.org/10.1080/15298860309032
  5. Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103. https://doi.org/10.1037/h0045357
  6. Ellis, A. (1977). Psychotherapy and the value of a human being. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 45(5), 828–835. https://doi.org/10.1037/0022-006X.45.5.828

Klinik Psikolog Deniz Beren Kılıçlı

Psikoloji
Yazi
Istemek
Daha fazlasını istemek
Sevme tarzi

Kategoriler